روز یکشنبه 29 آذرماه محمد پژمان با حضور 100 دقیقه‌ای در جمع پژوهشگران پژوهشگاه شاخص پژوه وزارت علوم، سخنرانی کرد و به سوالات آنها پاسخ داد.

رئیس سازمان ملی زمین و مسکن، گفت: بعضی از نارسایی‌ها و عقب افتادگی‌ها و مشکلات در بخش‌های مختلف کشور رنج‌هایی را به همراه داشته است و با آنکه بسیاری از بخش‌های کشور دارای ظرفیت‌های خوبی است به دلیل عدم محاسبه دقیق نتوانسته‌ایم دسترسی مناسبی به توسعه داشته باشیم و گرفتاری‌های برای خودمان به وجود آورده‌ایم.

پژمان در ادامه افزود: آسیب‌های موجود به دلیل نظام برنامه‌ریزی کشور است که همین امر سبب شده تا این عدم توفیق را به صورت مکرر تجربه کنیم. هرچند که کشور دارای برنامه‌های پنج ساله است و هم اکنون نیز در آغاز ارائه لایحه برنامه ششم توسعه به مجلس شورای اسلامی قرار داریم اما این سئوال مطرح می‌شود که چطور کشوری که دارای برنامه 5 ساله، برنامه‌های میان مدت و بودجه سالانه است دچار مشکل است؟

معاون وزیر راه و شهرسازی خاطر نشان کرد: در هر دوره‌ای که این برنامه 5 ساله تدوین می‌شود، میزان تحقق دوره 5 سال قبل محاسبه و برنامه جدید با تکیه بر آمار و اطلاعات تنظیم می‌شود اما این در حالی است که شاهد توفیق بیش از 20 درصدی نیستیم. یک بار به یکی از مسئولان این بخش گفتم اگر مدیران اجرایی کشور را برای تصمیم‌گیری آزاد بگذارید همین توفیق 20 درصدی نیز حاصل می‌شود.

وی با بیان اینکه تا زمانی که این آسیب‌شناسی دقیق صورت نگیرد، این روند ادامه خواهد داشت و مشکلات عمیق‌تر و فرصت‌ها بیشتر از دست می‌رود، تاکید کرد: بزرگترین مساله‌ای که این ناکامی را رقم می‌زند به دلیل نبود طرح‌های آمایشی در کشور است. هرچند که در اوایل دهه 50 شمسی به این ضرورت رسیدند که برنامه‌های 5 ساله جامعیت ندارد به همین دلیل ضرورت یک برنامه جامع و کلان از سوی شرکت «ست» برای طرح آمایشی کشور تهیه شد. با رخداد انقلاب اسلامی این طرح متوقف و در ابتدای دهه 60 تصمیم به بازنگری این طرح شد که در نهایت به دلیل اتفاق نظر در خصوص سیاست‌ها و سایه‌های جنگ تحمیلی بر بودجه‌ریزی، این طرح متوقف شد و تا امروز نیز مواردی از این دست را تجربه نکرده‌ایم.

رئیس سازمان ملی زمین و مسکن، گفت: طرح آمایشی در کشورهای دیگر وجود دارد و این طرح باعث می‌شود که وضع موجود یک کشور مشخص شود و انتظارات آینده نیز ترسیم شود. در طرح آمایشی ابتدا تمام پتانسیل‌ها، فرصت‌ها و مزیت‌ها و همچنین در نقطه مقابل تمام ضعف‌ها کاملاً رصد می‌شود که این سبب مشخص شدن یک تصویر واقف از امکانات و برنامه‌های آتی است.

پژمان در ادامه خاطر نشان کرد: پس از شناسایی نقاط ضعف و قوت، با یک برنامه‌ریزی دارای اطلاعات کافی و تحلیل درست نسبت به داده‌ها، تصمیمات بعدی می‌تواند تصمیمات درستی باشد.

معاون وزیر راه و شهرسازی خاطر نشان کرد: به تازگی هر برنامه‌ریزی دارای یک پیوست فرهنگی و یا اجتماعی است که این موضوع بیانگر آن است که چطور یک برنامه‌ریزی داشته باشیم و به مسائل فرهنگی و اجتماعی مردم آن منطقه نیز توجه کرده باشیم. موضوع کلیدی انسان و زندگی انسان است و هدف تمامی این اقدامات در نهایت ساختن یک زندگی خوب، راحت و با آرامش برای انسان است. انسان آگاهی آموزش افزایش مهارت همکاری و همیاری می‌خواهد که به آن باید توجه شود که بخش‌های مختلف باید آن را اجرایی کند. ما برنامه‌هایمان باید معطوف به مدیریت منابع انسانی باشد چرا که در اجرایی شدن نقش کلیدی دارد.

وی اظهار داشت: 70 درصد جمعیت در غرب و شمال کشور ساکن هستند و این در حالی است که در سواحل مکران تا عمق زیادی نقاط سکونتی وجود ندارد. آمارها نشان می‌دهد که 73 درصد جمعیت کشور در شهرها و 17 درصد در روستاها زندگی می‌کنند که 40 درصد جمعیت کشور تنها در 8 کلانشهر ساکن هستند که به طبع آن اگر بحث ثروت و درآمد را در نظر بگیریم حدود 50 درصد مجموع ثروت و دارایی کشور در این مناطق قرار دارد که این موضوع هزاران مشکل را پدید می‌آورد.

رئیس سازمان ملی زمین و مسکن تاکید کرد: باید برنامه‌ای با پشتوانه قوی تنظیم شود تا یک تنظیم اصولی در رابطه با انسان و رابطه‌هایش ایجاد کنیم و اینکه در بخشی از سرزمین اتفاقی را رقم بزنیم و به همه پارامترهای محدود کننده توجه نکنیم، به حتم  مشکلاتی بروز خواهد کرد.

پژمان در ادامه خاطر نشان کرد: به عنوان مثال در استان اصفهان از روز اول همه مدیران عالی‌رتبه این استان تلاش کردند تا صنایع سنگین و بزرگ که ذیل صنایع وابسته را شکل می‌دهد را به استان خود منتقل کنند اما مزیت‌های موجود در این استان آیا واقعاً ظرفیت و استطاعات لازم را داشت. برخی صنایع سنگین نیاز به آب داشت که همین امر سب شد تا امروزه بزرگترین فرصت گردشری این شهر یعنی زاینده رود یک قطره آب نداشته باشد به طوری که تبدیل به یک تنازع جدی در منطقه شده که این آب در اختیار چه کسی باید قرار گیرد. زاینده رودی که پتانسیل بالای جذب توریست را دارد و می‌تواند بیشترین درآمد را برای کشور داشته باشد به طوری که فرصت بسیار بزرگی به جهت کار، اشتغال و درآمدزایی نیز فراهم کند اما امروز شهر اصفهان با کمبود آب شرب مواجه شده است.

معاون وزیر راه و شهرسازی در ادامه افرود: امروز باید خودمان را به خاطر این تصمیمات زیر سئوال ببریم؛ اگر این صنایع در سواحل مکران ایجاد می‌شد نه تنها کمبود آب نداشتیم بلکه ترانسپورت آن نیز آسان‌تر بود. چرا باید شاهد این اتفاق باشیم که در بخش شمال غربی کشور از یک سو سدهایی زده می‌شود و از سوی دیگر آب‌برترین محصول کشاورزی یعنی چغندر قند را در آن مناطق کشت می‌دهیم بعد به جایی می‌رسیم که اکوسیستم منطقه به هم می‌خورد و باعث خشک شدن دریاچه ارومیه می‌شود که هم باعث شور شدن زمین‌های اطراف می‌شود که در آن زمین نمی‌‌شود کشت کرد و هم باعث می‌شود که نمک در هوا پخش شود و مردم منطقه نمک استنشاق کنند.

وی با اشاره به اینکه سرمایه‌های کشور باید به صورت  بالانس شده در اختیار تمام کشور قرار بگیرد تا قابلیت‌ها شکوفا و افراد به درآمد مکفی و سکونت راحت برسند، تاکید کرد: در بسیاری از شهرها مشکل تامین زمین و مسکن وجود ندارد اما اینکه جمعیت کشور را در یک نقطه متمرکز کنیم از نظر امنیتی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی مشکلاتی را در پی خواهد داشت.

رئیس سازمان ملی زمین و مسکن، گفت: قانون‌گذاری باید به سمتی برود که از دولت درخواست برنامه کند چرا که وقتی برنامه روشنی وجود داشته باشد و این برنامه دارای پایه و اساس باشد، کمی کردن کاری که می‌خواهیم انجام دهیم و مشخص کردن بودجه ساده‌ترین کار است به طوری که اگر هزینه تمام شده مشخص و درست برنامه‌ریزی شده باشد، مشکلات حل می‌شود. شما نگاه کنید هم اکنون 450 هزار میلیارد پروژه عمرانی نیمه تمام در کشور وجود دارد. این در حالی است که بودجه کل کشور 230 هزار میلیارد است که سهم بودجه عمرانی حدود 30 هزار میلیارد است. اگر به طور متوسط میزان پیشرفت پروژه‌های عمرانی کشور را 50 درصد در نظر بگیریم، یعنی 450 هزار میلیارد از سرمایه کشور را جایی سرمایه‌گذاری کردیم که هیچ نقطه مثبتی برای نداشته است.

پژمان با گلایه از برخی مشکلات خاطر نشان کرد: متاسفانه ساز و کارهای اجرایی قابل قبولی که عمده مساله آن مربوط به منابع انسانی است، وجود ندارد و کسانی که می‌خواهند برنامه‌ها را محقق کنند و مردم از برآیند آن استفاده کنند، شرایط مطلوبی ندارند. این در حالی است که امروزه دانشگاه‌ها متناسب با نیاز کشور، رشته ارائه و نیرو تربیت نمی‌کنند. اینکه جزو کشورهایی باشیم که از نظر پذیرش دانشجو و تعداد دانشگاه جزو اولین‌ها باشیم اما از طرفی برای پیدا کردن نیروهای کاری مشکل داشته باشیم و راندمان نیروی کاری در کشور پایین باشد، جای تاسف دارد.

معاون وزیر راه و شهرسازی در ادامه سخنان خود به وضعیت مسکن اشاره کرد و گفت: در خصوص مسکن جامع کشور مطالعاتی انجام شده و بازنگری‌هایی صورت گرفته که در نتیجه به این جمع‌بندی رسیدیم که اگر بتوانیم تا سال 1405 سالانه یک میلیون تا یک میلیون و  100 هزار واحد تولید کنیم، شرایط در وضعیت قابل قبولی خواهد ماند اما باید به این نکته اشاره کنم که توزیع و پراکندگی این واحدها بسیار مهم و ضروری است و چنانچه قرار بر این باشد برنامه‌ای ارائه شود که وضعیت اقتصادی خانواده‌ها در آن لحاظ نشود، قابل قبول نخواهد بود.

وی در خصوص وضعیت خانوارها اظهار داشت: وضعیت خانوارها را در دهک‌های مختلف را بررسی کردیم که براساس اطلاعات به دست آمده، یک یا دو دهک جامعه وضعیت رفاه خوبی دارند و نیاز به کمک‌های دولت ندارند، 3 یا 4 دهک جامعه وضعیت مناسبی دارند اما باز توان خرید ندارند که باید با استفاده از تسهیلات خرید خود را انجام دهند تا بعداً با درآمد تسهیلاتی را که دریافت کرده‌اند تسهیلات دریافتی را بازپرداخت کنند. اما 3یا 4 دهک جامعه زیر خط فقر هستند به طوری که میزان درآمد آنها با خرج‌کردشان برابری ندارد و توان پس‌انداز کردن هم ندارند که این‌ها بیشتر باید مورد حمایت قرار بگیرند اما باید به این نکته توجه کرد که تا مردم درآمد و اشتغال کافی نداشته باشند، تامین نیاز مردم کار دشواری است و با توجه به رکود تورمی موجود در کشور و  تقاضاهای موجود، با مشکل تولید مسکن روبه‌رو هستیم.

رئیس سازمان ملی زمین و مسکن اظهار داشت: در بخش تولید مسکن دو مشکل وجود دارد اول نرخ پائین وام بانک‌ها برای ساخت و خرید خانه است؛ این میزان وام کافی نیست چرا که این میزان وام، پایین‌تر از 50 درصد هزینه تمام شده یک واحد در جنوبی‌ترین نقطه شهر است در حالی که در دنیا عمدتاً 90 درصد، بعضاً 100 درصد و حتی در مورادی 110 درصد قیمت واحد تسهیلات 20 ساله اختصاص می‌دهند که حتی وام گیرنده اسباب و تجهیزات موردنیاز خود را تامین کند اما در ایران بانک‌ها با کمبود منابع مواجه هستند. مشکل دوم در بازپرداخت تسهیلات است؛ چنانچه بانک‌ها تا 100 درصد قیمت مسکن تسهیلات پرداخت کنند برخی از افراد با کدام درآمد می‌توانند این تسهیلات را بازپرداخت کنند؟ چرا که چنانچه بیش از یک سوم درآمد خانوارها صرف پرداخت اقساط تسهیلات شود، زندگی افراد دچار اختلال می‌شود و از سویی اقساط معوقه نیز مشکلات بسیاری را در نظام بانکی کشور به همراه می‌آورد.